الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
100
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
مىشود امرى كه متضمن بيان حكمى از احكام شرعيه از سوى پيامبر باشد چه با قول و چه با عمل يا با تقرير ، سنت به اين معنا را شيعه و سنى قبول دارد ، ولى شيعه حصر و اختصاص را قبول ندارد . سنت در اصطلاح فقهاى شيعه : از آن رهگذر كه به عقيدهء دانشمندان شيعه ، امير المؤمنين و فرزندان معصوم آن حضرت سلام اللّه عليهم اجمعين از سوى خداوند به مقام امامت تعيين و منصوب گرديدهاند گفتار و اعمال آنان جارى مجراى گفتار و اعمال پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است ، بدين معنا كه همانطور كه قول و فعل و تقرير پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وجوب اتباع دارد همچنين قول و فعل و تقرير معصومين عليهم السّلام نيز واجب الاتباع است آنان حجتهاى خدا بر مردماند فلذا عند الشيعة دايره سنت گستردهتر شده و مىگويند : « السنة قول المعصوم و فعله و تقريره » ( اعم از امام و پيامبر ) . فلسفهء اين توسعه آن است كه به عقيدهء ما امامان معصوم عليهم السّلام همانند ساير محدّثان و راويان حديث نيستند كه تنها از قول پيامبر گزارش دهند و بگويند : اخبرنى رسول اللّه و كذا تا در نتيجه گفتار آنان از اين حيث حجت باشد كه عادل و يا ثقه هستند همانند باقى رواة الحديث ، همچنين نظرات ائمه عليهم السّلام از قبيل آراى نظريات مجتهدين هم نيست تا بگوييم آنان مثل فقهاى اسلام ، احكام شرعيه را از منابع خود استنباط و اجتهاد كنند و محتاج به مطالعه و درس و بحث و صغرا و كبرا باشند ، بلكه آنها خود منبع جوشان و خروشان تشريع اسلامى و قانونهاى خدايىاند و همانطور كه شخص رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم منبع تشريع است و هرچه مىگويد بيان واقع است ( ما ينطق عن الهوى ان هو الا وحى يوحى ) همچنين پيشوايان معصوم شيعه نيز اينگونهاند ؛ يعنى بيانگر احكام واقعى الهىاند منتهى پيامبر اكرم از طريق وحى الهى با واقع مرتبط است و ائمه عليهم السّلام از طرق ديگرى از قبيل الهام با واقع مرتبطاند و به قلب آنها اين احكام الهام مىشود و يا از راه تلقى و گرفتن از معصوم قبلى آگاه مىشود چنانكه على عليه السّلام فرمود : « علمنى رسول اللّه الف باب من العلم ينفتح لى من كل باب الف باب » . پس به نظر ما سنت عبارت است از قول و فعل و تقرير معصوم از خاتم الأنبياء صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تا خاتم الأوصياء عليه السّلام .